Die skoolklok lui weer – maar nie vir almal nie

Met die aanvang van ’n nuwe skooljaar keer duisende kinders regoor Suid-Afrika terug skool toe. Vir baie is dit ’n tyd van opgewondenheid, nuwe beginne en groei. Vir ander – veral kinders met gestremdhede – bly skool egter ’n onbereikbare droom.

Volgens die Suid-Afrikaanse Grondwet het elke kind die reg op basiese onderwys, ongeag hul fisiese, intellektuele of sosio-ekonomiese omstandighede. Hierdie reg word verder ondersteun deur beleide soos Education White Paper 6 oor inklusiewe onderwys. Tog toon plaaslike en internasionale navorsing dat kinders met gestremdhede steeds een van die mees uitgeslote groepe binne die onderwysstelsel is.

Waarom kry kinders met gestremdhede nie toegang tot onderwys nie?

Navorsing deur UNICEF, UNESCO en Human Rights Watch wys dat kinders met gestremdhede wêreldwyd twee tot drie keer meer geneig is om buite die skoolstelsel te wees as hul nie-gestremde portuurgroeplede. In Suid-Afrika is die situasie nie anders nie. Verskeie faktore dra hiertoe by:

1. Beperkte toegang tot toepaslike skole

Daar is ’n ernstige tekort aan LSEN-skole (Learners with Special Education Needs) en spesiale klasse, veral in landelike en semi-stedelike gebiede. Baie kinders bly op waglyste vir jare, of moet ver reis om by ’n geskikte skool uit te kom – iets wat vir baie gesinne eenvoudig nie moontlik is nie.

2. Gebrekkige infrastruktuur en hulpbronne

Baie hoofstroomskole is nie fisies toeganklik nie. Geboue sonder opritte, ontoeganklike toilette en oorvol klaskamers maak dit moeilik of onmoontlik vir kinders met fisiese of sensoriese gestremdhede om volwaardig deel te neem. Daarby ontbreek aangepaste leerhulpmiddels, ondersteunende tegnologie en spesialisdienste.

3. Tekort aan opgeleide onderwysers

Onderwysers ontvang dikwels onvoldoende opleiding in inklusiewe onderwys en spesiale leerbehoeftes. Studies deur die Departement van Basiese Onderwys toon dat baie opvoeders onseker voel oor hoe om leerders met intellektuele of ontwikkelingsgestremdhede te ondersteun, wat kan lei tot uitsluiting, verkeerde plasing of minimale leergeleenthede.

4. Sosiale stigma en negatiewe houdings

Gemeenskaps- en selfs gesinsopvattings oor gestremdheid speel ’n groot rol. In sommige gevalle word kinders met gestremdhede steeds as “onleerbaar” beskou. Hierdie stigma kan veroorsaak dat kinders tuis gehou word of nie by skole aangemeld word nie.

5. Armoede en gesinsdruk

Gesinne van kinders met gestremdhede dra dikwels hoër finansiële en emosionele laste. Vervoer, mediese sorg en terapeutiese ondersteuning is duur. Wanneer hulpbronne beperk is, word onderwys dikwels die eerste opoffering.

Mosselbaai APD: Praktiese ondersteuning waar dit die nodigste is

Teen hierdie agtergrond speel die Mossel Bay Association of and for Persons with Disabilities (MBAPD) ’n kritieke rol in die gemeenskap. Mosselbaai APD bestuur twee Kinderdagsorgsentrums in die Mosselbaai-streek:

• Mooiuitsig Day Care – Wolwedans, Groot-Brakrivier (LSPID-program)

• iLitha Lethu Dagsorg – Mosselbaai Sentraal

Hierdie sentrums bied ’n veilige, gestruktureerde en ondersteunende omgewing vir kinders met intellektuele gestremdhede en ontwikkelingsagterstande. Die fokus val op inklusiewe leer, vroeë kinderontwikkeling, voeding en emosionele ondersteuning, alles ingebed in daaglikse gestruktureerde programme.

Wat is die LSPID-kurrikulum?

Die LSPID-kurrikulum (Learners with Severe to Profound Intellectual Disabilities) is ontwikkel deur die Departement van Basiese Onderwys in Suid-Afrika. Dit word gebruik in LSEN-skole, spesiale klasse en toepaslike dagsorgprogramme.

In teenstelling met tradisionele kurrikulums, fokus LSPID nie op akademiese prestasie, handboeke en formele toetse nie, maar op lewensvaardighede wat leerders help om so selfstandig en veilig moontlik te funksioneer.

Die kernfokus van die LSPID-kurrikulum

Die hoofdoel van die LSPID-kurrikulum is om leerders te ondersteun om:

• meer selfstandig te raak

• hulself beter te versorg

• veilig in hul omgewing te funksioneer

• effektief te kommunikeer

• sosiaal betrokke te wees

• betekenisvol deel te neem aan hul gemeenskap

Die benadering is sterk vermoë-gebaseer: die fokus is op wat ’n leerder kán doen, en hoe daardie vaardighede uitgebou kan word.

Wat leer leerders in die praktyk?

Leerders word stap vir stap begelei in alledaagse vaardighede, insluitend:

• persoonlike higiëne en selfversorging

• basiese kommunikasie (verbaal en nie-verbaal)

• eenvoudige getalle, tyd en geldgebruik

• sosiale vaardighede soos groet, wag vir ’n beurt en samewerking

• gesondheid en veiligheid

• eenvoudige werk- en beroepsvaardighede

Navorsing in ontwikkelingsielkunde toon dat herhaling, roetine en visuele leer veral effektief is vir leerders met intellektuele gestremdhede. Die LSPID-kurrikulum maak doelbewus hiervan gebruik.

Hoe word onderrig aangebied?

Onderwys binne die LSPID-raamwerk is:

• prakties en ervaringsgebaseer

• visueel en konkreet

• aangepas by elke leerder se tempo en vermoë

• ondersteunend en positief

• gebaseer op deurlopende waarneming eerder as formele eksamens

Vaardighede word in klein, haalbare stappe opgebou, met voortdurende aanpassing soos die leerder ontwikkel.

Waarom is die LSPID-kurrikulum so belangrik?

Internasionale studies, onder andere deur die World Health Organization, beklemtoon dat funksionele vaardigheidsontwikkeling ’n direkte invloed het op lewenskwaliteit, selfwaarde en gemeenskapsdeelname.

Die LSPID-kurrikulum help leerders om:

• met waardigheid te leef

• beter voorbereid te wees vir volwassenheid

• meer onafhanklik te wees in hul daaglikse lewe

• selfvertroue en selfbewustheid te ontwikkel

Ten slotte

Die nuwe skooljaar herinner ons daaraan dat onderwys nie ’n voorreg vir ’n paar is nie, maar ’n grondliggende reg vir almal. Vir kinders met intellektuele gestremdhede lyk onderwys anders – maar dit is nie minder waardevol nie.

Deur programme soos die LSPID-kurrikulum en die toegewyde werk van Mosselbaai APD se Kinderdagsorgsentrums, word kinders nie net geleer nie, maar bemagtig om hul plek in die samelewing met trots en selfvertroue in te neem.

Inklusiewe onderwys begin nie by beleide alleen nie, maar by praktiese ondersteuning, begrip en gemeenskappe wat kies om elke kind raak te sien.

Artikel geskryf deur Theresia van Rensburg

Formele navorsingsbronne en verwysings

Die inhoud en benaderings wat in hierdie artikel bespreek word, word sterk ondersteun deur plaaslike en internasionale navorsing. UNICEF beklemtoon dat kinders met gestremdhede wêreldwyd een van die mees gemarginaliseerde groepe binne onderwysstelsels is, en dat strukturele hindernisse soos armoede, ontoeganklike skole en negatiewe houdings hul deelname ernstig beperk. UNESCO se Global Education Monitoring Report oor inklusie en onderwys wys verder daarop dat ware inklusiewe onderwys nie net toegang beteken nie, maar betekenisvolle deelname en toepaslike ondersteuning binne leeromgewings.

Op plaaslike vlak bied die Suid-Afrikaanse Departement van Basiese Onderwys se Education White Paper 6: Special Needs Education – Building an Inclusive Education and Training System die beleidsraamwerk vir inklusiewe onderwys en die ontwikkeling van kurrikulums soos LSPID. Die LSPID-kurrikulum self is ’n direkte reaksie op navorsing wat toon dat funksionele, lewensvaardigheid-gebaseerde leerprogramme ’n beduidende impak het op selfstandigheid, lewenskwaliteit en sosiale integrasie van leerders met ernstige tot diepgaande intellektuele gestremdhede.

Aanbevole bronne:

• UNICEF – Children with Disabilities: https://www.unicef.org/disabilities

• UNESCO – Global Education Monitoring Report: Inclusion and Education: https://www.unesco.org/gem-report/en/inclusion

• Departement van Basiese Onderwys – LSPID-kurrikulumriglyne: https://www.education.gov.za/Curriculum/CurriculumAssessmentPolicyStatements(CAPS).aspx